دلیل های ناتوانی و شکل نگرفتن نهادهای مدنی در آموزش و پرورش ایران

این مطلب  با عنوان " در جستجوی مدنیت برای آموزش و پرورش "روز جهانی معلم (۱۴ مهر) در روزنامه اعتماد چاپ گردید که جهت اطلاع و اظهار نظرشما عزیزان  تقدیم می گردد.

کلاس درس شبیه آزمایشگاهی است که در آن دیدگاه های شهروندی و رفتارهای یک شهروند مدنی توسط معلمان و دانش­آموزان بررسی می­شود. این جاست که نقش معلمان به عنوان مربیان شهروندان فردا بیش از هر زمان دیگری اهمیت می­یابد. اکنون پرسش این جاست که چه علت هایی سبب می­شود نهادهای مدنی در آموزش و پرورش نحیف و کم­توان باشند؟ دلیل های شکل نگرفتن نهادهای مدنی در آموزش و پرورش کدامند؟

 -استبداد و ساختار مطلقه­ی قدرت: روشن است در کشوری که تنها در یک قرن اخیر تلاش رهیدن از بند استبداد و ساختار قدرت مطلقه را داشته است گسترش نهادهای مدنی آسان نباشد. وجود ساختار به شدت متمرکز و متصلّب در آموزش و پرورش که به جای مانده از یک پیشینه ی استبدادی و ساختارمطلقه ی قدرت است سبب می­شود نگاه معلمان به هر نهاد مدنی از زاویه تقابل با دولت و حتی حوزه­ی ستادی آموزش و پرورش باشد و متقابلاً در دید دولت نیز ایجاد هر نهاد مدنی در این حوزه یک تهدید محسوب می­شود. به سخن دیگر در نگاه معلم شأن و کارکرد هر نهاد مدنی، صنفی، آموزشی، علمی و فرهنگی در آموزش و پرورش در درجه­ی اول مقابله با دولت است نه استقلال از آن، که در صورت لزوم می­تواند از دولت نیز حمایت کند یا آن را تشکیل دهد.

-  نبودن امنیت ،جنگ و آثار ناشی از آن ها یکی دیگر از علت های اصلی شکل­ نگرفتن نهادهای مدنی در ایران به طور عام و در آموزش و پرورش به طور خاص است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و شروع بلافاصله­ی جنگ تحمیلی، اولویت اصلی همه­ی ایرانیان حفظ تمامیت ارضی ایران بود. در طول هشت سال جنگ معلمان کمتر فرصت یافتند به مسایل آموزش و پرورش بیندیشند. باید اذعان کرد که یکی از نتیجه های نخستین ملموس وضعیت جنگی و نبودن امنیت جلوگیری از تشکیل نهادهای مدنی است.نبودن امنیت سیاسی ، اجتماعی و شغلی از عوامل اصلی عدم رویکرد افرادبه تشکیل و حضور در نهاهای مدنی است.

     نبودن امنیت در جوامع یکی از علت های بارز آسیب رسانی به ساخت ذهنی – روانی مردم و مخّل شکل­گیری نهادهای مدنی در طی تاریخ بوده است.

-مانع­تراشی­ها و سنگ­اندازی­های پی در پی مخالفین نهادهای مدنی: یکی دیگر از علت های شکل نگرفتن نهادهای مدنی در حوزه­ی آموزش و پرورش تهدیدها و موانعی است که بر سر راه نهادهای مدنی است.صادر نکردن مجوز ، لغو مجوز نهادهای مدنی، احضار، بازداشت، تبعید، اخراج، انفصال از خدمت و مشکلات دیگری که بر سر راه فعالان مدنی وجود دارد سبب می­شود که از نگاه همکاران فرهنگی حضور درنهادهای مدنی هم سنگ با پرداخت هزینه های گزاف قلمداد شود و حضور در  این نهادها را پر هزینه تلقی نمایند و از این حضور بپرهیزند و حتی به فعالان این حوزه­ها یشنهاد نمایند که دست از این حضور بردارند و به زندگی خود بپردازند.